Thành Định Tường Xưa Và Nay: Lịch Sử Vùng Đất Quân Sự Quan Trọng

Giới thiệu về Thành Định Tường

Thành Định Tường, một công trình kiến trúc quân sự lịch sử, được xây dựng trên vùng đất ngày nay thuộc tỉnh Tiền Giang. Với vai trò là một tỉnh lỵ quan trọng trong hệ thống phòng thủ của triều Nguyễn, Thành Định Tường không chỉ chứng kiến nhiều biến cố lịch sử mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa và kiến trúc độc đáo. Bài viết này sẽ đưa bạn đi sâu vào khám phá lịch sử, cấu trúc và những câu chuyện còn vang vọng từ vùng đất này.

Quá trình hình thành và kiến trúc độc đáo của Thành Định Tường

Thành Định Tường được khởi công xây dựng vào năm Bính Tuất, tức năm 1826, tại ranh giới hai thôn Điều Hòa và Bình Tạo, thuộc huyện Kiến Hưng, phủ Kiến An, trấn Định Tường. Theo sử sách, thành được xây dựng theo kiểu Vauban, một kiến trúc quân sự phổ biến thời bấy giờ, với cấu trúc đắp bằng đất và ốp gạch bên ngoài. Bốn góc thành được trang bị bốn pháo đài hình hoa mai, tạo nên hệ thống phòng thủ vững chắc. Bên ngoài thành có hào sâu và lũy tre, trong đó hào thành sau này được người Pháp cải tạo thành giếng nước Mỹ Tho như hiện nay.

Thành có bốn cửa, trong đó cửa chính quay về hướng nam. Sách Đại Nam nhất thống chí ghi lại chu vi thành là 320 trượng, cao 9 thước 5 tấc. Hào thành rộng 8 trượng, sâu 6 thước 5 tấc. Bên trong thành có cột cờ, hành cung, dinh Tuần phủ, Bố chánh, Án sát, cùng các ty chuyên môn như Ty Phiên, Ty Niết, doanh trại quân đội và các bộ phận chức năng khác như Y, Chiêm, Lễ.

Sự kiện lịch sử và vai trò quân sự của Thành Định Tường

Thành Định Tường không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là chứng nhân lịch sử của nhiều sự kiện quan trọng. Vào tháng 6 năm Quý Tỵ (1853), Lê Văn Khôi đã nổi dậy chiếm thành Phiên An và sau đó phái quân tấn công thành Định Tường. Dù Tổng đốc Long Tường là Lê Phước Bảo đã chiến đấu tại Sông Tra nhưng thất bại, dẫn đến việc Tuần phủ Tô Trân và Án sát Ngô Bá Tuấn để mất thành. Tuy nhiên, chỉ hai tháng sau, Án sát Ngô Bá Tuấn đã tập hợp dân quân và giành lại thành.

Năm 1861, quân viễn chinh Pháp đánh chiếm Định Tường. Chúng chia làm hai mũi tấn công: một mũi từ vàm Vũng Gù tấn công các đồn phòng thủ trên kênh Trạm, mũi còn lại tấn công thành từ phía sông Tiền. Trước sức tấn công mạnh mẽ, quan quân nhà Nguyễn đã đốt kho tàng rồi rút lui, để quân Pháp chiếm được thành vào trưa ngày 12.4.1861. Trong cuộc chiến này, Trung tá Bourdais của Pháp đã bị tử trận tại đồn Trung Lương.

Dấu tích và sự thay đổi của Thành Định Tường qua các thời kỳ

Sau khi chiếm đóng, thực dân Pháp đã cải táng Bourdais và chôn cất ông ngay trong thành để vinh danh. Sau này, khi quy hoạch đô thị, họ đã xây dựng đại lộ Bourdais (nay là đường Hùng Vương) và cải táng mộ Bourdais ra đất "Thánh tây". Theo nghiên cứu của Trương Ngọc Tường, mộ Bourdais đã bị biến thành "Mộ Chiến sĩ vô danh" và sau đó thi hài có thể đã được đưa về Pháp.

Để tăng cường phòng thủ và kiểm soát, quân Pháp đã cho đắp một con đường phía đông tường thành, hai bên trồng dừa, gọi là đường Dừa, sau đổi tên thành Avenue d’ Ariès, nay là đường Lê Lợi. Doanh trại quân Pháp đặt sát vàm Mỹ Tho. Khu vực bên trong thành cũ dần bị thay đổi công năng, chỉ còn lại chuồng ngựa, kho cỏ, kho lương thực và doanh trại lính.

Khoảng năm 1883, thực dân Pháp bắt đầu phá dỡ thành Định Tường để lấy đất xây dựng dinh Tham biện, doanh trại quân đội, Trường trung học Mỹ Tho và các công trình khác. Đến khoảng năm 1920, một "đài chiến sĩ" được xây dựng để kỷ niệm những người lính Pháp hy sinh trong Thế chiến thứ nhất.

Định Tường xưa và nay: Sự kế thừa và phát triển

Cuốn sách "Định Tường xưa và nay" của tác giả Huỳnh Minh, xuất bản năm 1968, là một tư liệu quý giá giúp chúng ta hình dung về vùng đất Định Tường qua nhiều khía cạnh lịch sử, địa lý, danh nhân và di tích. Sách mô tả Định Tường là một tỉnh lớn, có tầm quan trọng về quân sự với những địa danh vang lừng như Rạch Gầm, Nguyễn Huệ. Nơi đây cũng là quê hương của nhiều danh nhân, sĩ phu yêu nước như Thủ Khoa Huân, Thiên Hộ Dương.

Nội dung sách bao gồm lịch sử các thời đại, địa lý tổng quát, danh nhân, di tích lịch sử, huyền sử, giai thoại, sinh hoạt và tổng kết dân số. Cuốn sách giúp làm rõ vai trò và vị thế của Định Tường trong lịch sử phát triển của miền Nam Việt Nam.

Ngày nay, dù dấu tích vật lý của Thành Định Tường không còn nguyên vẹn, nhưng tinh thần và giá trị lịch sử của vùng đất này vẫn được gìn giữ. Các công trình nghiên cứu, sách sử và những câu chuyện kể lại giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về quá khứ hào hùng của cha ông.

Tổng kết về giá trị lịch sử của Thành Định Tường

Thành Định Tường, với lịch sử hình thành và biến động qua nhiều thời kỳ, là một minh chứng sống động cho những thăng trầm lịch sử của dân tộc. Từ một công trình quân sự kiên cố, thành đã trải qua nhiều cuộc giao tranh, thay đổi chủ quyền và cuối cùng là sự đô thị hóa. Tuy nhiên, giá trị lịch sử, văn hóa và những bài học từ quá khứ mà Thành Định Tường mang lại vẫn còn nguyên giá trị. Việc nghiên cứu và bảo tồn những di tích như Thành Định Tường là vô cùng cần thiết để gìn giữ di sản cho các thế hệ mai sau, giúp họ hiểu rõ hơn về cội nguồn và lịch sử đấu tranh dựng nước, giữ nước của dân tộc.