Dự án cải tạo sông Nhuệ: Hơn 75.000 tỷ đồng cho 'lá phổi xanh' của Hà Nội

Sông Nhuệ, một tuyến thủy quan trọng chảy qua địa bàn Hà Nội, đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và cạn kiệt nguồn nước. Để giải quyết vấn đề này, Thành phố Hà Nội đã đề xuất một dự án quy mô lớn nhằm cải tạo và hồi sinh dòng sông, biến nơi đây thành trục tiêu thoát nước hiệu quả, cải thiện cảnh quan đô thị và góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện trạng và tầm quan trọng của sông Nhuệ

Sông Nhuệ trên địa bàn Hà Nội có chiều dài khoảng 61,5 km, bắt đầu từ cống Liên Mạc và kết thúc tại địa phận xã Mỹ Đức. Tuyến sông này đi qua 19 xã, phường, đóng vai trò huyết mạch trong hệ thống cấp, tiêu thoát nước của thành phố. Nó không chỉ kết nối với nhiều tuyến giao thông chính như Đường Tây Thăng Long, quốc lộ 32, Đại lộ Thăng Long mà còn là một phần quan trọng tạo nên bộ mặt cảnh quan đô thị của Thủ đô. Tuy nhiên, hiện nay, sông Nhuệ đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, chất lượng nước suy giảm mạnh, không đạt các tiêu chuẩn cho mục đích cấp nước và không đảm bảo chức năng của nguồn nước mặt. Tình trạng này gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống dân cư và tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường.

Mục tiêu và phạm vi dự án cải tạo sông Nhuệ

Dự án đầu tư xây dựng, tu bổ hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ được đề xuất theo phương thức đối tác công - tư (PPP), với loại hình hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT). Mục tiêu chính của dự án là hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung, giảm thiểu tối đa tình trạng ô nhiễm môi trường, đảm bảo khả năng tiêu nước, chống ngập úng cho khu vực nội đô và phía Tây thành phố. Bên cạnh đó, dự án còn hướng đến việc nâng cao hiệu quả công trình thủy lợi, chỉnh trang đô thị và cải thiện tình trạng ùn tắc giao thông.

Phạm vi dự án bao phủ toàn bộ đoạn sông Nhuệ từ cống Liên Mạc đến hết địa phận Hà Nội, đi qua 19 xã, phường. Tổng diện tích sử dụng đất dự kiến khoảng 855 ha. Tập đoàn Geleximco - Công ty CP là nhà đầu tư được đề xuất thực hiện dự án này.

Các hợp phần chính của dự án

Dự án được chia thành bốn hợp phần chính, mỗi hợp phần đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi và phát triển toàn diện dòng sông:

• Hợp phần 1: Giải phóng mặt bằng: Bao gồm các công việc liên quan đến giải phóng mặt bằng để mở rộng sông theo quy hoạch, xây dựng đường giao thông, cảnh quan và tạo quỹ đất hai bên sông. Quỹ đất này sẽ được sử dụng để thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng BT, đồng thời bổ sung quỹ đất dự phòng cho thành phố.
• Hợp phần 2: Cải tạo, nạo vét và kè bờ: Tập trung vào việc cải tạo, nạo vét lòng sông, xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ, nâng cấp các cống hiện có và dự kiến xây mới cống điều tiết tại Xuân Phương.
• Hợp phần 3: Hạ tầng kỹ thuật dọc hai bờ sông: Đầu tư xây dựng đường giao thông, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hệ thống điện chiếu sáng và cống thu gom nước thải dọc hai bờ sông. Bao gồm cả việc xây dựng các tuyến cống, hố ga, giếng tách nước mưa và nước thải cùng các trạm bơm để dẫn nước thải về nhà máy xử lý.
• Hợp phần 4: Xử lý nước thải: Xây dựng tối đa 13 nhà máy xử lý nước thải theo quy hoạch, đồng bộ với hệ thống thu gom nước thải dọc tuyến, đảm bảo xử lý triệt để nguồn ô nhiễm trước khi xả ra môi trường.

Tiến độ thực hiện và phương thức thanh toán

Dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn từ năm 2026 đến 2030. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 sẽ thực hiện đến hết năm 2028, tập trung vào khu vực từ Liên Mạc đến vành đai 4 với chiều dài 30,5 km. Giai đoạn 2, từ năm 2029-2030, sẽ triển khai đoạn còn lại từ vành đai 4 đến hết địa phận Hà Nội, dài 31 km.

Về phương thức thanh toán, thành phố dự kiến sử dụng các quỹ đất đối ứng với giá trị thanh toán sơ bộ khoảng hơn 69.000 tỷ đồng. Các quỹ đất này bao gồm các khu đô thị tại Sơn Đồng - An Khánh, Yên Nghĩa, dọc quốc lộ 32, dọc đại lộ Hồ Tây - Ba Vì và ô đất đầu cống Liên Mạc. Thành phố cam kết sẽ tiếp tục nghiên cứu, xác định cụ thể các quỹ đất đối ứng khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Đánh giá và kỳ vọng về dự án

Theo đánh giá của Thành ủy và UBND thành phố, việc đầu tư dự án cải tạo sông Nhuệ là hết sức cần thiết. Dự án không chỉ giải quyết các vấn đề tồn tại kéo dài của Thủ đô như chống ngập úng, xử lý ô nhiễm môi trường, hoàn thiện hạ tầng thủy lợi mà còn góp phần chỉnh trang cảnh quan đô thị và tạo động lực phát triển mới.

Các công trình trọng điểm đã được đầu tư như Trạm bơm Yên Nghĩa (công suất 120 m³/giây, hoàn thành năm 2026) và Trạm bơm Liên Mạc giai đoạn 1 (công suất 70 m³/giây) sẽ phát huy tối đa hiệu quả khi toàn bộ hệ thống sông Nhuệ được cải tạo đồng bộ. Dự án được kỳ vọng sẽ mang lại một diện mạo mới cho dòng sông, cải thiện chất lượng cuộc sống người dân và nâng cao giá trị cảnh quan cho Thủ đô Hà Nội.

Những kỳ vọng chính từ dự án bao gồm:

• Cải thiện môi trường sống: Giảm thiểu ô nhiễm, trả lại dòng sông trong lành.
• Tăng cường năng lực thoát nước: Hạn chế tình trạng ngập úng vào mùa mưa.
• Nâng cao hiệu quả thủy lợi: Đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.
• Chỉnh trang đô thị: Tạo không gian xanh, cảnh quan đẹp, thu hút đầu tư.
• Thúc đẩy phát triển kinh tế: Tạo động lực mới cho sự phát triển của các khu vực ven sông.

Dự án cải tạo sông Nhuệ hứa hẹn sẽ là một bước tiến quan trọng, góp phần xây dựng Hà Nội ngày càng xanh, sạch, đẹp và văn minh hơn.